Spis publikacji

Publikacje

Justyna Wydra - "Szwajcaria ma dwie oficjalne waluty"

W grudniu ubieg�ego roku Bank �wiatowy oficjalnie zaakceptowa� przyznanie skr�tu CHW jednostce monetarnej szwajcarskiego Banku WIR. W ten spos�b uinstytucjonowany zosta� frank szwajcarski WIR, waluta, kt�r� od ponad siedemdziesi�ciu lat pos�uguj� si� lokalne spo�eczno�ci biznesowe Szwajcarii i Lichtensteinu. Uznanie, z jakim spotka� si� ten pierwszy prywatny pieni�dz, daje wspania�e perspektywy inicjatywom wzoruj�cym si� na Banku WIR na ca�ym �wiecie, tak�e w Polsce.

Idea zastosowania lokalnej waluty dla wsparcia rozwoju ma�ych spo�eczno�ci wdra�ana jest w �ycie od ponad siedemdziesi�ciu lat, od czasu gdy po krachu na gie�dzie nowojorskiej Wielki Kryzys opanowa� �wiatowe rynki. Na tle sytuacji ekonomicznej szwajcarscy drobni kupcy i rzemie�lnicy postanowili wsp�pracowa� ze sob� niejako poza rynkiem finansowym. Wprowadzili w�asn� walut�, kt�r� rozliczali wzajemne zakupy. Takie by�y pocz�tki Banku WIR, organizacji dzia�aj�cej nieprzerwanie do dzi� dnia i skupiaj�cej ponad 20% firm ze Szwajcarii i Lichtensteinu. Pr�by wprowadzenia do obiegu prywatnych walut mia�y miejsce ju� wcze�niej. Sam� ide� propagowa� na prze�omie wiek�w XIX i XX zamieszka�y w Argentynie niemiecki emigrant Silvio Gesell (1862-1930). Postulowa� on nie tylko obracanie lokalnymi, niewymienialnymi walutami, ale twierdzi� tak�e, �e pieni�dz powinien "rdzewie�" czyli traci� na warto�ci w momencie, gdy wy��czany jest z obiegu poprzez lokowanie go na kontach. Wed�ug Gesella "rdzewiej�cy pieni�dz" zaktywizuje wymian� handlow� i przyczyni si� do zasypania przepa�ci ekonomicznej mi�dzy bogatymi a biednymi. Trudno zgodzi� si� z Gesellem, �e pieni�dz, trac�cy z czasem na warto�ci razem ze zniesieniem w�asno�ci ziemi na rzecz jej dzier�awy, zlikwiduje wszystkie problemy �wiata, w��cznie z wojnami, g�odem i zarazami. Nieliczne podejmowane dotychczas pr�by wprowadzenia na rynek lokalnej waluty przynios�y jednak zaskakuj�co dobre rezultaty w postaci zredukowania bezrobocia i og�lnego rozwoju lokalnych spo�ecze�stw.

Pocz�tki

Przed WIR-em podj�to kilka pr�b wprowadzenia w �ycie pewnych element�w planu Gesella. Oto dwa przyk�ady: � W roku 1920 g�rnicze miasteczko Schwanenkirchen (Bawaria, Niemcy) wprowadzi�o jako �rodek p�atniczy kwity o nazwie W�ra. Do tej pory sytuacja w miasteczku by�a dramatyczna - z braku kapita�u zamkni�to kopalni�, g�rnicza ludno�� Schwanenkirchen pozostawa�a bez pracy. Przeprowadzaj�c swego rodzaju eksperyment ekonomiczny kopalni� uruchomiono ponownie zatrudniaj�c bezrobotnych, p�acono im jednak nie w Reichsmarkach, lecz w kwitach W�ra, za kt�re dokonywali zakup�w w lokalnych sklepach. Z kolei sklepikarze p�acili W�rami hurtownikom, ci producentom itd., a� kwity wraca�y do kopalni. Dodatkowy obr�t kwitami nap�dzany by� dzi�ki temu, �e te prywatna waluta miesi�cznie traci�a 1% ze swojej warto�ci w momencie, gdy by�a przetrzymywana. Pos�ugiwanie si� "rdzewiej�cym pieni�dzem" w kr�tkim czasie przywr�ci�o dobrobyt w Schwanenkirchen. � Podobna sytuacja mia�a miejsce w austriackim mie�cie Woergl w roku 1932. Znowu kryzys ekonomiczny, pozostaj�cy bez pracy mieszka�cy i ogromne zad�u�enie gminy w Insbrucker Sparkasse. Zarz�d gminy postanowi� wystawia� robotnikom wykonuj�cym prac� na rzecz gminy tzw. "Za�wiadczenia Pracy", kt�re by�y niczym innym, jak �rodkiem p�atniczym akceptowanym przez handlowc�w i rzemie�lnik�w w Woergl. Oczywi�cie "Za�wiadczenia Pracy" miesi�cznie traci�y na warto�ci 1% je�li nie trafia�y do obrotu. Efektem takiej polityki gospodarczej by�a redukcja bezrobocia w gminie o 25% w ci�gu 13 miesi�cy, rozw�j lokalnej infrastruktury i nowe inwestycje w budynki u�yteczno�ci publicznej. W tym samym czasie bezrobocie w pozosta�ych miastach Austrii systematycznie ros�o, a nad krajem zaczyna�o ju� straszy� widmo faszyzmu� Niestety, obydwie te obiecuj�ce inicjatywy zosta�y zablokowane odg�rnie, przez w�adz� centraln�.

WIR

Inaczej rzecz mia�a si� w Szwajcarii. Tak�e WIRtschaftsring-Genossenschaft zosta�a powo�ana do �ycia jako odpowied� lokalnego spo�ecze�stwa na kryzys ekonomiczny, jednak w Szwajcarii �adna instytucja pa�stwowa nie zakwestionowa�a legalno�ci dzia�ania WIR-u. Pozwoli�o to tej organizacji, funkcjonuj�cej w duchu Silvio Gesella, rozwin�� skrzyd�a. Bank WIR to klub barterowy, kt�rego uczestnikami s� �rednie i ma�e przedsi�biorstwa �wiadcz�ce sobie nawzajem us�ugi i sprzedaj�ce towary bez u�ycia got�wki. Rozliczeniami transakcji zajmuje si� centralna kom�rka prowadz�ca konta barterowe uczestnik�w, pobieraj�ca niewielk� prowizj� za �wiadczone przez siebie us�ugi. Bank WIR spe�nia funkcj� informacyjn�, wydaj�c materia�y o poda�y towar�w i us�ug dost�pnych dla uczestnik�w, rozlicza transakcje, prowadzi konta zrzeszonych firm, oraz udziela nieoprocentowanych (lub bardzo nisko oprocentowanych) kredyt�w w swojej wewn�trznej walucie, czyli WIR. WIR odbiega od ducha Gesella, bo nie "rdzewieje". Nie jest on wymienialny na franka szwajcarskiego, stanu swojego konta w Banku WIR nie mo�na zatem zamieni� na got�wk�, mo�na go jedynie wykorzysta� do zakupu d�br oferowanych przez inne, zrzeszone firmy. Od rok u 1934, czyli daty jego powstania, Bank WIR stale si� rozwija. Dzi� nale�y do niego ponad 20% przedsi�biorstw ze Szwajcarii i Lichtensteinu. Sk�d tak du�y sukces systemu obrotu prywatnym pieni�dzem akurat w tym regionie Europy, sukces, kt�rego na tak� skal� nigdzie nie powt�rzono? Odpowied� tkwi w mentalno�ci szwajcar�w. Jest to spo�ecze�stwo mocno zintegrowane na szczeblu lokalnym, bardzo zamkni�te na wp�ywy zewn�trzne, przyjmuj�ce za to z otwartymi ramionami wszelkie inicjatywy wspieraj�ce lokalny rozw�j. Prywatny pieni�dz jest jednym ze sposob�w pozytywnej separacji regionu i uniezale�nienia go od negatywnych wp�yw�w globalizacji, uniemo�liwia bowiem poprzez swoj� niewymienialno�� wysysanie kapita�u z rynku.

WIR jako waluta

WIR bowiem, mimo, �e sta� si� oficjaln� walut�, ma pewne cechy odr�niaj�ce go od typowego pieni�dza. Nie podlega �adnemu prawnemu obowi�zkowi akceptacji, nie wyst�puje w postaci banknot�w i monet, nie przynosi odsetek i nie mo�e zosta� wymieniony na inn� walut�. Tych obostrze� wymaga misja Banku WIR, gdy� w innym przypadku jego dzia�alno�� jako elitarnego klubu biznesowego skupiaj�cego ma�e i �rednie przedsi�biorstwa, utraci�aby sens. Przyznanie oficjalnej nazwy "frank szwajcarski WIR" i symbolu CHW �wiadczy jednak o uznaniu dla skuteczno�ci inicjatyw z zakresu tzw. "nowej ekonomii", do jakich niew�tpliwie zalicza si� Bank WIR. Homologacja i ochrona mi�dzynarodowa skr�tu CHW ma znaczenie bardzo praktyczne, bowiem terminale p�atnicze nowej generacji do realizacji transakcji przyjmuj� wiele typ�w walut. W przypadku zap�aty kwoty lub jej cz�ci w WIR drog� elektroniczn� w kasie sklepu nale�y poda� kod waluty odpowiadaj�cy normom mi�dzynarodowym. Uznanie wi�c CHW jako oficjalnego pieni�dza znacznie upraszcza realizowanie p�atno�ci przez zrzeszonych w Banku WIR.

Przysz�o�� prywatnych walut

Inicjatywy wzorowane na idei dzia�ania Banku WIR powstaj� na ca�ym �wiecie, najintensywniej rozwijaj� si� w USA, mo�na je spotka� niemal w ka�dym kraju europejskim, wystarczy wymieni� belgijski RES, du�ski ABSI, szkocki tBEX, czy funkcjonuj�ce w Czechach, S�owacji i w Polsce BCI. Przyjmuj� one nazwy "platform barterowych", b�d� "system�w barteru wielostronnego", co dobrze oddaje ide� ich dzia�ania - powr�t do wymiany towarowo-us�ugowej ale w nowoczesny spos�b, czyli z u�yciem jako �rodka p�atniczego zapis�w ksi�gowych na kontach uczestnik�w tych system�w (platform). Te zapisy ksi�gowe to de facto prywatny pieni�dz, nie wyst�puj�cy w postaci monet i banknot�w, nieakceptowany jako �rodek p�atniczy poza systemem barterowym, niewymienialny na inn� walut�. Prognozy dla oficjalnych system�w walutowych przewiduj� zanikanie walut narodowych w procesach konsolidacji rynk�w (patrz wprowadzenie euro). Homogenizacja i globalizacja gospodarki przy ca�ym szeregu zalet, niesie jednak ze sob� wiele niebezpiecze�stw dla lokalnych rynk�w, takich jak dalsza polaryzacja region�w biedy i bogactwa b�d�ca konsekwencj� odp�ywu najwarto�ciowszych pracownik�w do kraj�w rozwini�tych, czy przenoszenia produkcji do kraj�w rozwijaj�cych si�. Dlatego ju� dzi� szuka si� skutecznych metod �agodzenia tych negatywnych skutk�w globalizacji. Jak pokazuje przyk�ad Szwajcarii, jedn� z recept mo�e sta� si� wprowadzanie do obrotu na lokalnych rynkach prywatnych walut. Ich si�a tkwi w niewymienialno�ci, co blokuje odp�yw kapita�u z lokalnego rynku i w efekcie nap�dza koniunktur�. Niestety, wci�� niewiele os�b zdaje sobie spraw� z mo�liwo�ci drzemi�cych w systemach barteru wielostronnego i mo�e min�� jeszcze wiele czasu, zanim ich rola jako si�y nap�dowej zostanie doceniona przez lokalne spo�ecze�stwa.

* Justyna Wydra jest pracownikiem platformy barterowej BCI, dzia�aj�cej na polskim rynku od roku 2001.

Spis publikacji

projektowanie stron: 3w serwisy informacyjne zobacz statystyki serwisu barter.org.pl

Barter.org.pl

Barter - zamieniasz to, co masz na to, czego potrzebujesz a pieniądze zatrzymujesz!

Spis publikacji

Publikacje

Justyna Wydra - "Szwajcaria ma dwie oficjalne waluty"

Pocz�tki

WIR

WIR jako waluta

Przysz�o�� prywatnych walut

Spis publikacji